NGƯỜI ĐỒNG TÍNH - CHUYỂN GIỚI
MSM-TG Việt Nam, 14 năm – Một chặng đường phát triển
Ngày 31/7/2013 có thể được xem là một mốc son quan trọng đối với sự phát triển của cộng đồng nam quan hệ tình dục với nam và người chuyển giới (MSM-TG) tại Việt Nam với việc thành lập và ra mắt Mạng lưới MSM-TG Việt Nam.



Từ nay cộng đồng MSM-TG Việt Nam đã chính thức có một mạng lưới đại diện cho tiếng nói và hành động vì quyền lợi chính đáng của cộng đồng mình.

Chặng đường MSM-TG tại Việt Nam từ năm 2000 - 2012
Từ năm 2000 trở về trước, cộng đồng MSM-TG ở Việt Nam luôn bị xem như những người “biến thái” và chịu sự kỳ thị rất lớn từ xã hội. Họ thường bị gọi với những từ ngữ đầy kỳ thị như bóng, pê đê, xăng pha nhớt… Chính sự kỳ thị này đã khiến trong suốt nhiều năm MSM-TG sống khép mình và dán tiếp bị tước nhiều quyền trong cuộc sống như học tập, làm việc, kết hôn, thừa kế, tiếp cận các dịnh vụ chăm sóc sức khoẻ… Ngoài ra không hề có một chương trình chăm sóc sức khoẻ tình dục, sức khoẻ tâm thần và chăm sóc y tế phù hợp với những đặc thù của cộng đồng này.

“Ba mẹ đánh đập rồi đốt hết quần áo của em. Họ còn nhốt em để bắt em lấy vợ. Em thấy em khổ lắm rồi và không muốn làm khổ cho người ta nên em bỏ nhà đi”, một MSM ở Cần Thơ chia sẻ.

Từ năm 2004, Chương trình PEPFAR với những dự án đầu tiên dành cho MSM-TG được triển khai tại Việt Nam. Đây cũng là thời điểm nhiều câu lạc bộ MSM được ra đời như Bầu trời xanh (Tp HCM), Hải Đăng (Hà Nội), Muôn sắc màu (Khánh Hoà), Ánh sao đêm (Đà Nẵng), Đồng xanh (Cần Thơ)… Các câu lạc bộ được cung cấp kiến thức cơ bản về HIV/AIDS, các bệnh lây truyền qua đường tình dục; được tư vấn về hành vi tình dục an toàn và tâm sinh lý dành cho cộng đồng MSM/TG; được phân phát dụng cụ giảm hại như tài liệu truyền thông, bao cao su, chất bôi trơn…

Năm 2006, nhóm chuyên làm việc về MSM do UNAIDS hỗ trợ được ra đời. Đây cũng là thời điểm nhiều dự án về dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS cho MSM được thực hiện dưới sự tài trợ và hỗ trợ kỹ thuật của các tổ chức phi chính phủ quốc tế.

Năm 2007 mạng lưới MSM miền Bắc được thành lập với sự hỗ trợ kỹ thuật của VICOMC và PACT Việt Nam. Mạng lưới đã phát triển một số nhóm ở các tỉnh như Hà Nội, Hải Phòng, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Yên Bái, Thái Nguyên, Thái Bình…

Năm 2008, Viện nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường kết hợp với đại diện của một số diễn đàn internet dành cho người đồng tính như Tình yêu trai Việt, Táo xanh, Vườn tình nhân, và Bạn gái Việt Nam thành lập ra “Nhóm Kết nối và Chia sẻ Thông tin vì một Hình ảnh Tích cực của Người đồng tính Việt Nam”

Năm 2009 Diễn đàn Xã hội Dân sự Hợp tác Phòng, chống HIV/AIDS (VCSPA) hỗ trợ thành lập một số nhóm tự lực MSM-TG tại các tỉnh như Vĩnh Phúc, Sơn La, Thái Nguyên… Đây cũng là lúc rất nhiều nhóm tự lực của MSM-TG được hình thành trên cả nước, hòa chung vào công cuộc phòng, chống HIV/AIDS của Việt Nam.

Năm 2010 là thời điểm bùng nổ các mạng xã hội dành cho MSM-TG với các diễn đàn và website như Adamzone.vn, nam-man.vn, thegioithuba.com, vuontinhnhan.net, boyvn.com. tinhyeutraiviet.com, taoxanh.com...

Năm 2011 – 2012 một số mạng lưới dành cho MSM-TG đã được hình thành như Mạng lưới MSM miền Bắc, Mạng lưới MSM miền Nam, Mạng lưới kỹ thuật Quốc gia…

Tuy nhiên, đến cuối năm 2012 dù đã có rất nhiều nhóm và mạng lưới MSM-TG được thành lập nhưng hoạt động của hầu hết các nhóm và mạng lưới mới chỉ mang tính chất kết nối vui chơi là chính, và mới chỉ giới hạn ở một địa bàn nhất định, chưa có sự gắn kết với các nhóm/mạng lưới khác. Trong khi đó sự lây truyền HIV trong quan hệ tình dục của MSM vẫn ngày càng tăng. Họ bị bạo lực cả về thể xác lẫn tinh thần, bị xem là có vấn đề về đầu óc, bị ép kết hôn với người khác giới, bị kỳ thị tại các cơ sở y tế, khó tìm việc làm, bị thiếu các dịch vụ hỗ trợ về mặt xã hội, y tế cũng như bảo vệ về luật pháp. Các tiếng nói bảo vệ quyền của MSM-TG, phản đối sự kỳ thị và phân biệt đối xử vẫn còn nhỏ lẻ và mới chỉ đại diện cho các nhóm nhỏ.

Ngày 31/7/2013 – Thời điểm lịch sử của cộng đồng MSM-TG Việt Nam
Đứng trước thực trạng trên và nhu cầu cấp thiết phải có một mạng lưới hợp nhất MSM-TG tại Việt Nam để đại diện cho tiếng nói và hành động vì quyền lợi chính đáng của cộng đồng MSM-TG, ngày 31/7/2013, Mạng lưới MSM-TG Việt Nam được chính thức thành lập với 91 thành viên ban đầu tại 35 tỉnh thành phố trên cả nước. Đây là thành quả từ sự cố gắng không ngừng nghỉ trong suốt nhiều tháng của Ban điều hành lâm thời Mạng lưới MSM-TG - những người do chính cộng đồng MSM-TG bầu chọn để đại diện cho tiếng nói và sự quyết tâm của họ.

Ông Michael Cassell, Cố vấn kỹ thuật Dự phòng HIV cao cấp, USAIDS, cho biết “Trong những năm qua, sự lãnh đạo của các bạn tại các nhóm và mạng lưới đã giúp đảm bảo sự cam kết của chính phủ Việt Nam, của Liên hiệp quốc, chính phủ Mỹ… nhìn nhận và quảng bá về quyền cho tất cả mọi người bất kể giới tính và khuynh hướng tình dục của họ. Sự hình thành Mạng lưới này cũng là thành quả từ chính những nỗ lực của các bạn".

Mạng lưới MSM- TG ra đời và phát triển để đại diện pháp lý cho các thành viên; vận động chính sách; hỗ trợ nguồn lực; bảo vệ quyền lợi; hỗ trợ pháp lý và lợi ích hợp pháp; hỗ trợ chăm sóc sức khỏe; và liên kết các nhóm trong mạng lưới với nhau.

Mạng lưới có sứ mệnh là gắn kết và đại diện cho tiếng nói cũng nhữ hành động vì quyền lợi chính đáng của cộng đồng MSM-TG tại Việt Nam.

Tầm nhìn của Mạng lưới là hướng đến việc trở thành đại diện cho các nhóm đồng tính nam và chuyển giới trên toàn quốc có tiếng nói chung, góp phần mạng lại bình đẳng về mọi mặt cho người đồng tính nam và chuyển giới ở Việt Nam, trong khu vực và trên thế giới.

Mạng lưới hoạt động trên nguyên tắc đoàn kết và làm việc hiệu quả; minh bạch, rõ ràng, tôn trọng sự khác biệt; bình đẳng và dân chủ; thực hiện tốt các quy ước của mạng lưới; có sự lãnh đạo rõ ràng và thống nhất; tôn trọng pháp luật.

Giá trị cốt lõi của Mạng lưới là: Tự nguyện – Công bằng – Bình đẳng – Đoàn kết và đảm bảo tính đa dạng.

Cơ cấu tổ chức của Ban điều hành Mạng lưới gồm 7 thành viên đại diện cho cả ba miền Bắc, Trung, Nam với nhiệm kỳ 2 năm.

Ban điều hành có nhiệm vụ điều hành/ điều phối mạng lưới thực hiện đúng các quy ước, đại diện cho mạng lưới; huy động nguồn lực để duy trì hoạt động của mạng lưới; vận động chính sách; hỗ trợ các nhóm về nguồn lực cũng như kiến thức; tạo ra các cơ chế và điều kiện cho các nhóm tham gia vào mọi hoạt động của Mạng lưới; nâng cao năng lực cho các nhóm; liên kết các nhóm; chia sẻ thông tin kịp thời; định hướng giải quyết các vấn đề; duy trì củng cố nhóm cũ, thành lập nhóm mới.

Tiêu chí của thành viên BĐH là nhiệt huyết, đặt lợi ích cộng đồng lên trên hết, có uy tín trong cộng đồng, biết lắng nghe, có tầm nhìn chiến lược, có mối quan hệ xã hội tốt, lời nói đi đôi với việc làm.

Một thành viên Ban điều hành chia sẻ, “Mạng lưới đóng vai trò như đầu tàu, có thể bảo vệ quyền lợi của cộng đồng tốt hơn, giúp cộng đồng đoàn kết và phát triển hơn, nâng cao chất lượng sống, giảm tỷ lệ lây nhiễm HIV/AIDS, chống kỳ thị. Bên cạnh đó Mạng lưới có thể giúp các nhóm thương thảo với các nhà tài trợ để mang lại những gì tốt nhất cho mạng lưới”.

Dù mới chính thức đi vào hoạt động nhưng bước đầu Mạng lưới đã nhận được sự hỗ trợ tích cực từ các tổ chức như UNAIDS-Pahtway-GF, SCDI, ISDS, VCSPA…

Ngoài ra Mạng lưới mong tiếp tục được các cơ quan ban ngành cũng như các tổ chức phi chính phủ trong nước và quốc tế hỗ trợ kỹ thuật và nguồn lực; tạo điều kiện để kế nối với các mạng lưới trong khu vực và quốc tế; nâng cao năng lực cho Ban điều hành và các thành viên mạng lưới.

Bên cạnh sự thuận lợi ban đầu cùng quyết tâm của Ban điều hành và toàn thể các thành viên, Mạng lưới hiện cũng đang đối mặt với những thách thức như chưa được pháp luật thừa nhận một số quyền của MSM như kết hôn đồng giới và nhận con nuôi; chưa có hướng dẫn quốc gia dành cho MSM, năng lực của Ban điều hành về quản lý và điều hành mạng lưới còn hạn chế, chưa có nhiều tổ chức/đối tác biết tới, thiếu nguồn lực tài chính, tiếng nói của cộng đồng MSM-TG chưa đủ mạnh để kêu gọi các nhà làm chính sách bảo vệ các quyền lợi cần thiết của MSM-TG, tỷ lệ lây nhiễm HIV/AIDS trong cộng đồng MSM/TG ngày càng tăng (theo báo cáo UNGASS 2012, tỷ lệ nhiễm HIV trong MSM-TG là 16.7%).

Bác sĩ Khuất Thị Hải Oanh – Phó Giám đốc Quỹ Toàn cầu nói, “Mạng lưới mạnh hay yếu là do các bạn. Khi tham gia vào mạng lưới các bạn sẽ có một lực lượng mạnh mẽ hơn và từng cá nhân cũng có cơ hội phát triển hơn. Mỗi người đến đây đều có một sứ mệnh, đó là xây dựng một mạng lưới nhằm mang lại những lợi ích tốt nhất cho cộng đồng của mình”.

Đây là mốc son đáng tự hào và cũng là điểm tựa để cộng đồng MSM-TG Việt Nam có thể cùng nhau vượt qua mọi khó khăn, thách thức để vươn ra hoà mình với dòng chảy phát triển của toàn xã hội.

Hội thảo Thành lập và Ra mắt Mạng lưới MSM-TG quy tụ hơn 120 đại biểu đại diện cho các nhóm MSM-TG trên khắp cả nước cùng đại diện của các cơ quan và tổ chức như Cục Phòng, chống HIV/AIDS, UNAIDS, Quỹ toàn cầu (GF), Ngân hàng Thế giới (WB), Tổ chức Sức khoẻ Gia đình thế giới (FHI), Diễn đàn Xã hội Dân sự Hợp tác phòng, chống AIDS (VCSPA), Mạng lưới Người sử dụng ma tuý tại Việt Nam (VNPUD), Mạng lưới Hỗ trợ người lao động tình dục tại Việt Nam (VNSW), Trung tâm Hỗ trợ Sáng kiến Phát triển Cộng đồng (SCDI), Viện nghiên cứu phát triển xã hội (ISDS) và một số tổ chức khác.

Sau ba ngày tại Hội thảo các đại biểu đã được cập nhật tình hình của MSM-TG ở Việt Nam; cùng nhau thống nhất Quy ước của Mạng lưới;bầu thành công Ban điều hành; ra mắt Mạng lưới; thảo luận, thống nhất kế hoạch chiến lược và kế hoạch hoạt động năm 2013 – 2014.

KC Hải Vương
Tổng hợp thông tin từ Hội thảo