SCDI Center for Community Development Initiatives

NEWS

OUR WORKS

DONORS

News

CỞI & MỞ - SỐ 3: QUEER - NHÃN DÁN TOÀN DIỆN CHO LGBIT+

June 15, 2021

“Tôi không phải đàn ông, cũng chẳng phải là phụ nữ. Tôi là người phi nhị nguyên giới.” – Sam Smith chia sẻ về cảm nhận giới của mình thông qua một cuộc phỏng vấn thuộc khuôn khổ chiến dịch “I Weigh”.

Mỗi người thường tự chọn cho mình một “nhãn dán” để mô tả về bản thân như “Tôi là người dị tính”, “Tôi là người đồng tính”, “Tôi chuyển giới”,…. Nhãn dán này giúp những người khác hiểu hơn về bản thân chúng ta - giống như tên riêng của mình. Nhưng có những người không chọn được cho mình một nhãn dán nào phù hợp, hoặc họ không muốn bó buộc mình trong một nhãn dán nhất định? Đó là lúc chúng ta chọn “QUEER”. Vậy dùng “Queer” trong hoàn cảnh nào là phù hợp?

Những người như thế nào được gọi là “Queer”?

“QUEER” là khái niệm bao trùm như một chiếc ô, và điều kiện để đứng dưới chiếc ô này là:

  1. Không phải người dị tính
  2. Là người không hợp giới

Chỉ cần thỏa mãn một trong hai, hoặc cả hai điều kiện này, bạn hoàn toàn có thể xác định mình là “QUEER”. Trong khi “không dị tính” bao trùm tất cả những xu hướng tính dục khác (đồng tính, song tính, vô tính,…) thì “không hợp giới” bao trùm những người cảm thấy bản dạng giới của mình không trùng với giới tính sinh học (người chuyển giới, phi nhị nguyên giới, shemale, ladyboy,…)

FACT: Vậy người chuyển giới sau khi có can thiệp y tế chuyển đổi là người dị tính hay là queer? Câu trả lời là tùy thuộc vào việc họ muốn đứng dưới “chiếc ô” nào

Một số ví dụ sau có thể giúp bạn hiểu rõ hơn:

Người hợp giới (cisgender) đồng tính nữ (lesbian) có thể nhận mình là Queer

Người chuyển giới (thuộc nhóm non-cisgender) vô tính (asexual) có thể nhận mình là Queer

Người chuyển giới (thuộc nhóm non-cisgender) đã thực hiện can thiệp chuyển đổi tự nhận nhãn người hợp giới (cisgender) và cảm nhận bản dạng giới của mình là dị tính (heterosexual) có thể nhận mình là người chuyển giới hoặc người dị tính hoặc Queer, tùy theo cảm nhận của họ.

Không chỉ dừng ở đó, Queer còn giúp những cá nhân chưa xác định không cần đóng khuôn bản thân vào trong những nhãn dãn có sẵn, mà có thể tự do khám phá bản dạng giới và xu hướng tính dục của mình

Trên một phương diện khác, Queer cũng được coi là một “nhãn dán” tổng thế, vì vậy, việc hỏi trước khi sử dụng bất cứ nhãn nào đối với bất cứ ai cũng thể hiện sự tôn trọng sự đa dạng của họ.

Một số nhầm lẫn trong việc sử dụng từ “Queer” với các thuật ngữ khác như Gender Non-conforming, Gender Non-binary, Gender Fluid hay Agender. Trong khi các thuật ngữ này chỉ nói lên bản dạng giới (Gender), thì Queer là tổ hợp bao gồm giới tính, bản dạng giới, xu hướng tính dục, thể hiện giới

Dưới đây là cách hiểu phổ biến về các thuật ngữ này:

  • Gender Non-conforming - Không theo tiêu chuẩn giới. Đây là thuật ngữ mô tả những người không tuân theo khuôn mẫu Thể hiện giới (Gender Expression) hay đi ngược lại với Vai trò giới (Gender Role). Ví dụ một người nam thích trang điểm, ăn mặc nữ tính hoặc một người nữ có tính cách mạnh mẽ sẽ được gọi là Gender Non-conforming - Không theo tiêu chuẩn giới.
  • Gender Non-binary - Phi nhị nguyên giới: Hệ phi nhị nguyên (Non-binary) dùng để chỉ một hệ thống mà ở đó các sự vật và cá thể không bị giới hạn bởi hai cực. Vậy Gender Non-binary là những người không cảm thấy mình thuộc về phổ nhị nguyên Nam-Nữ mà tự nhìn nhận mình là một giới tính riêng biệt.
  • Agender - Vô giới: Khái niệm này dùng để chỉ những người nhận dạng mình không thuộc giới nào, hoặc không nhận dạng giới cho mình. Họ có thể là những người không quan tâm tới giới của mình là gì, không thích nhận nhãn về giới cho mình, hoặc đơn giản là cảm thấy giới của mình quá phức tạp để có thể nhận mình là một điểm bất kỳ nào trên phổ về giới.

Queer đang dần trở thành một cách thức linh hoạt hơn giúp mọi người kết nối với nhau tốt hơn hoặc để hình thành một cộng đồng đa dạng, song song với cách phân loại như LGBTIQA+ hiện tại

Bất cứ ai trên hành trình cuộc đời đều có những trải nghiệm rất riêng và đậm dấu ấn cá nhân, nên mỗi người có thể sử dụng nhiều nhãn khác nhau trong suốt cuộc đời mình. . Chúng ta có thể chọn dán, hoặc bóc đi một nhãn dán về mình, có thể đứng dưới “những chiếc ô” hoặc không, tất cả phụ thuộc vào lựa chọn trong trái tim của bạn.

Miley Cyrus nhận định mình là người có bản dạng giới Gender Fluid, Những người genderfluid có các bản dạng giới khác nhau ở những thời điểm khác nhau. Bản dạng giới của một người genderfluid có thể chuyển từ nhiều giới cùng một lúc đến không giới nào cả, hoặc chuyển đổi giữa những giới riêng biệt, hoặc là kết hợp của những giới đó.

Lịch sử từ “Queer”

Xuyên suốt thế kỉ 19, Queer được dùng để chỉ người đồng tính. Nhưng theo nghĩa xúc phạm, dè bỉu, khinh thị, thậm chí đối với các nhóm người có biểu hiện khác biệt về giới tính khác. Sang thế kỉ 20, ngữ nghĩa của từ Queer đã dịch chuyển từ tiêu cực sang trung tính. Người ta không còn cảm thấy bị hạ thấp khi bị xem là Queer nữa.

Và cũng vì không có từ ngữ nào tốt hơn để thay thế, cho nên tất cả những người sớm nhận ra mình có biểu hiện khác với số đông, đã lấy từ Queer này để tự gọi bản thân mình. Tuy nhiên, ở các nước nói tiếng Anh hiện nay vẫn có nhiều người sử dụng từ này để miệt thị và bắt nạt người LGBT. Vì vậy đây vẫn là một lựa chọn có nhiều tranh cãi vì không phải người LGBT nào cũng muốn sử dụng từ này.

Queer có thể được sử dụng cho những nhóm đang trải nghiệm hoặc không cảm thấy thuộc về nhãn nào hiện có, giúp họ cảm thấy thoải mái hơn trong hành trình hiểu về mình

Bên cạnh đó, từ “Queer” có chung nguồn gốc với từ “Weird - Kỳ quặc” trong Tiếng Anh và được hiểu theo nghĩa rộng là sự “lệch chuẩn”, “lệch pha” với những tiêu chuẩn  do xã hội đặt ra. Ví dụ như một người nữ thẳng (straight woman) nhưng không lấy chồng, không có con hay một người nam thẳng (straight man) nhưng để tóc dài và mặc đồ nữ cũng có thể gọi là Queer theo nghĩa rộng.

Có thể nói Queer là một phần của lịch sử của cộng đồng LGBTIQ+, và tùy vào văn hóa của từng vùng đất khác nhau mà cộng đồng có thể chọn có sử dụng từ này hay không.

Lịch sử Queer ở Việt Nam

Năm  2020, Hà Nội Queer trong khuôn khổ Liên hoan văn hóa Queer Đông Nam Á (SEAQCF) đã xây dựng 3 video để giới thiệu về Lịch sử Queer Việt Nam với 3 chủ đề:

 

Cởi & Mở là bản tin hàng tháng do SCDI cùng các đối tác thực hiện với nội dung cung cấp kiến thức, chia sẻ các câu chuyện của cộng đồng LGBTIQ+ tại Việt Nam cho đối tượng là nhà báo và cộng đồng. Bản tin Cởi & Mở mong muốn tháo gỡ những nút thắt hay chính những hiểu lầm của xã hội đối với cộng đồng LGBTIQ+, từ đó mỗi chúng ta sẽ có cơ hội mở lòng hơn để đón nhận và yêu mến vẻ đẹp của sự đa dạng về giới tính, bản dạng giới và khuynh hướng tính dục trong xã hội. Để nhận bản tin Cởi & Mở, vui lòng đăng ký tại đây.

Biên tập: Chương trình Hỗ trợ Mạng lưới Cộng đồng - SCDI 

 

Regis
Ter 

Updated information on our work in changing lives of marginalized communities