.JPG)
Thông tin chung
Tên đầy đủ: Xây dựng cơ chế tiếp cận, tăng cường chăm sóc sức khoẻ tâm thần cho nhóm người sống chung và bị ảnh hưởng bởi HIV
Nhà tài trợ: L'Initiative - Expertise France
Giai đoạn: 2025 - 2028
Địa bàn triển khai: Hà Nội, Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Nghệ An, Ninh Bình, Hưng Yên
Thực hiện: Chương trình Giảm hại và Điều trị nghiện
Theo ước tính, Việt Nam có gần 15% dân số mắc ít nhất một trong các rối loạn tâm thần thường gặp [1]. So với nhóm dân số chung, người sống chung hoặc bị ảnh hưởng bởi HIV có nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần cao hơn đáng kể [2]. Các vấn đề như trầm cảm, lo âu, sang chấn tâm lý hoặc rối loạn liên quan đến sử dụng chất không chỉ làm suy giảm chất lượng cuộc sống mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của các can thiệp phòng, chống HIV. Chính vì vậy, chăm sóc sức khỏe tâm thần là một ưu tiên thiết yếu để kiểm soát HIV một cách hiệu quả.
Tuy nhiên, khả năng tiếp cận dịch vụ sức khỏe tâm thần tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Phạm vi bao phủ thấp, thiếu hụt nhân lực chuyên khoa và các rào cản về chi phí khiến nhiều người, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương, chưa thể tiếp cận dịch vụ khi cần thiết. Điều này dẫn đến việc nhiều vấn đề không được phát hiện sớm, kéo theo điều trị muộn và ảnh hưởng kéo dài đến chất lượng cuộc sống.
Từ nhiều năm qua, trong khuôn khổ nghiên cứu DRIVE-MIND đến các dự án Bảo vệ Tương lai và Vun đắp Tương lai, SCDI đã triển khai các can thiệp sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng cho các nhóm sử dụng chất, từng bước khẳng định tính khả thi của mô hình này trong việc hỗ trợ phát hiện sớm và kết nối dịch vụ. Tuy nhiên, các mô hình can thiệp dành riêng cho người sống chung và bị ảnh hưởng bởi HIV vẫn còn hạn chế, trong khi nhu cầu của nhóm này chịu tác động bởi nhiều yếu tố như kỳ thị, sang chấn tâm lý và rào cản trong tiếp cận dịch vụ y tế.
Trong bối cảnh đó, dự án Xây dựng cơ chế tiếp cận, tăng cường chăm sóc sức khỏe tâm thần cho nhóm người sống chung và bị ảnh hưởng bởi HIV (DREAMH) được triển khai nhằm cải thiện khả năng tiếp cận và chất lượng dịch vụ sức khỏe tâm thần cho nhóm đối tượng này. DREAMH là một trong những sáng kiến đầu tiên tại Việt Nam theo hướng tích hợp chăm sóc sức khỏe tâm thần vào các chương trình HIV và giảm hại, thông qua sự phối hợp giữa mạng lưới cộng đồng và hệ thống chuyên khoa tâm thần. Dự án kế thừa các bài học từ các can thiệp trước đây, đồng thời phát triển mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng với các hoạt động như đánh giá nhu cầu, chuẩn hóa công cụ sàng lọc, xây dựng quy trình tư vấn và chuyển gửi, đào tạo nhân viên cộng đồng và tăng cường liên kết với các cơ sở điều trị. Qua đó, dự án hướng tới hình thành chuỗi dịch vụ liên tục từ phát hiện sớm đến điều trị chuyên sâu.
Kết quả năm 2025
Trong năm 2025, dự án đã hoàn tất nghiên cứu và đánh giá đầu vào, thực hiện sàng lọc sức khỏe tâm thần cho 407 khách hàng thuộc các nhóm dân cư mục tiêu, qua đó xác định nhu cầu hỗ trợ trong cộng đồng. Trong số này, 21 trường hợp có biểu hiện rối loạn tâm thần đã được chuyển gửi khẩn cấp đến các dịch vụ chuyên khoa để thăm khám và điều trị.
Đồng thời, dự án tiếp tục phát triển và xác thực bộ công cụ sàng lọc nhanh (QST) về sức khỏe tâm thần, nay được thiết kế để sử dụng cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau thay vì chỉ giới hạn ở nhóm sử dụng chất như trong các dự án trước đây. Công cụ này được triển khai song song với bộ câu hỏi MINI và đánh giá lâm sàng nhằm hỗ trợ phát hiện sớm các dấu hiệu rối loạn và kịp thời tư vấn, chuyển gửi, đồng thời được tích hợp vào hệ thống thu thập dữ liệu điện tử để chuẩn hóa quy trình, theo dõi tiến trình can thiệp và đánh giá hiệu quả theo thời gian.
Song song với đó, dự án đã thiết lập quan hệ hợp tác với các cơ sở y tế, chuyên gia tâm thần và các tổ chức cộng đồng tại các địa bàn triển khai. Các tài liệu kỹ thuật, công cụ sàng lọc và kế hoạch đào tạo cũng đang được hoàn thiện nhằm chuẩn bị cho giai đoạn triển khai tiếp theo.
Những kết quả ban đầu này cho thấy nhu cầu chăm sóc sức khỏe tâm thần trong nhóm người sống chung và bị ảnh hưởng bởi HIV là rõ rệt, đồng thời khẳng định vai trò của việc lồng ghép sàng lọc và kết nối dịch vụ trong phát hiện sớm các trường hợp cần hỗ trợ. Cách tiếp cận kết hợp giữa chuyên môn tâm thần và mạng lưới cộng đồng cũng nhận được sự quan tâm và đánh giá tích cực từ các đối tác, mở ra tiềm năng nhân rộng mô hình trong tương lai.
Trong thời gian tới, dự án sẽ tiếp tục duy trì và hoàn thiện các can thiệp đã được xây dựng, đồng thời chuẩn hóa quy trình và triển khai đào tạo tại các địa bàn. Từ những bước đi này, DREAMH sẽ hướng tới xây dựng một mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng hiệu quả cho nhóm dân cư sống chung và bị ảnh hưởng bởi HIV, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng và thúc đẩy việc tích hợp chăm sóc sức khỏe tâm thần vào các chương trình HIV một cách bền vững.
Đầu mối
(Ms.) Nguyễn Minh Trang - Quản lý Chương trình Giảm hại và Điều trị nghiện
